Aktualności

Zdarzyło się Wam znaleźć na nagrobku zaschniętą plamę z parafiny? Wystarczy nieszczelny wkład, pęknięty znicz albo przechylony lampion. Na wypolerowanej płycie pozostaje nieestetyczny ślad, którego usunięcie bywa kłopotliwe.

W Polsce przywykliśmy do płomienia zamkniętego za szkłem, chronionego przed wiatrem i deszczem. Nie jest to jednak jedyny sposób rozświetlania grobów. W części Europy Wschodniej i na Bałkanach można zobaczyć cienkie świece bez osłon, ustawiane w podstawkach, świecznikach lub bezpośrednio w ziemi obok mogiły.

Świeca, pszenica i wino. Jak wspomina się zmarłych na Bałkanach?

W Serbii podczas prawosławnych dni pamięci o zmarłych, nazywanych Zadušnice, rodziny odwiedzają cmentarze, zapalają świece i przynoszą między innymi gotowaną pszenicę oraz wino. Podobne obrzędy można spotkać w Rumunii, Mołdawii i Ukrainie, choć różnią się one zależnie od regionu i lokalnej tradycji.

Szczególny zwyczaj zachował się w Mołdawii podczas Paștele Blajinilor, obchodzonego po Wielkanocy święta upamiętniającego zmarłych. Rodziny gromadzą się na cmentarzach, duchowni odmawiają modlitwy, a bliscy dzielą się jedzeniem.

Mołdawska agencja prasowa Moldpres opisuje jeszcze jeden charakterystyczny szczegół: kobiety przynoszą ręczniki, do których przymocowane są świece, i przekazują je duchownym odczytującym imiona zmarłych podczas modlitw.

To zupełnie inny obraz niż rzędy ozdobnych, szklanych zniczy, do których jesteśmy przyzwyczajeni w Polsce.

Nie oznacza to oczywiście, że mieszkańcy wymienionych krajów nie używają lampionów. Współczesne znicze, tradycyjne świece i lampki oliwne funkcjonują tam obok siebie. Różnice potrafią być większe między sąsiednimi miejscowościami niż między państwami.

Światło, które towarzyszy modlitwie

W tradycji prawosławnej zapalona świeca jest znakiem modlitwy i pamięci o zmarłym. Płomień symbolizuje światło Chrystusa oraz nadzieję zmartwychwstania.

Znaczenie ma sam gest: zatrzymanie się przy mogile, zapalenie knota, chwila modlitwy. Świeca nie musi palić się przez wiele dni, by spełnić swoją symboliczną funkcję.

Z praktycznego punktu widzenia cienki, nieosłonięty płomień jest oczywiście bardziej narażony na wiatr. Kapiący wosk może też zabrudzić otoczenie. Jednak forma, w jakiej zapalamy światło, nie wszędzie ma takie samo znaczenie jak w polskiej tradycji cmentarnej.

We Lwowie świece przecinano na pół

Interesujący obraz zmieniających się zwyczajów przynosi „Kurier Galicyjski” z listopada 2011 roku.

W artykule poświęconym Wszystkim Świętym i Zaduszkom we Lwowie autor wspomina okres, kiedy na tamtejsze groby przychodzili przede wszystkim Polacy, a szklane znicze nie były jeszcze powszechne. Parafinowe świece przecinano wtedy na pół i zapalano po kilka na mogile.

Z czasem obraz Cmentarza Łyczakowskiego się zmienił. Przyczyniła się do tego między innymi akcja „Światełko pamięci dla Cmentarza Łyczakowskiego”, w ramach której z Polski przywożono tysiące zniczy. W 2011 roku, podczas ósmej edycji przedsięwzięcia, zebrano ich 35 tysięcy.

To interesujący przykład zmiany cmentarnego krajobrazu w ciągu zaledwie kilku dekad. Dawny zwyczaj zapalania światła nie zniknął, ale zmieniła się jego oprawa.

Prawdziwy płomień czy światło LED?

Dziś stoimy przed kolejnym wyborem. Tradycyjne wkłady parafinowe i olejowe coraz częściej sąsiadują na nagrobkach z elektronicznymi odpowiednikami.

Przy zwykłym zniczu trzeba na moment się zatrzymać. Osłonić płomień przed wiatrem, pochylić się nad knotem, upewnić się, że ogień nie zgaśnie. Elektroniczny wkład nie wymaga żadnego z tych gestów. Wystarczy przełącznik, a w niektórych modelach lampka uruchamia się automatycznie po zmroku.

Zwolennicy LED-ów cenią wygodę. Nie trzeba zapalać knota ani martwić się rozlaną parafiną. W zamian pojawia się jednak konieczność wymiany baterii, ładowania akumulatora lub — w przypadku urządzeń jednorazowych — zakupu kolejnego wkładu.

Pozostaje jeszcze kwestia środowiska. Pod koniec października Ministerstwo Klimatu i Środowiska przypomniało, że zużyte znicze LED i solarne są elektroodpadami. Nie wolno wyrzucać ich do zwykłych koszy na śmieci. Powinny trafiać do odpowiednich punktów zbiórki, a baterie, jeśli można je bezpiecznie wyjąć, do osobnych pojemników.

Trwałe oprawy, wymienne wkłady i rozsądne gospodarowanie odpadami mają znaczenie niezależnie od tego, jaki rodzaj światła wybieramy. Jeden rodzaj światła wymaga zapałek i chwili cierpliwości. Drugi — baterii lub akumulatora. Dla jednych ważny pozostaje rytuał zapalenia knota, dla innych wygoda i trwałość elektronicznej lampki. W obu przypadkach chodzi o ten sam gest pamięci.

(BB)